Zwartwerk komt in België al lang voor, al wordt het doorheen de jaren steeds strenger aangepakt. Bij zelfstandigen kan zwartwerk verschillende vormen aannemen. Er is bijvoorbeeld een verschil tussen werk dat iemand die voor eigen rekening werkt in het zwart verricht, dus zonder correcte aangifte, en niet-aangegeven tewerkstelling door een zelfstandige werkgever.

Ook sluikwerk, schijnzelfstandigheid, niet-aangegeven helpers of prestaties die buiten de boekhouding blijven, kunnen onder de ruime noemer zwartwerk of sociale fraude vallen. De juiste kwalificatie hangt altijd af van de concrete feiten.

Wie zwart werkt, zwartwerk laat verrichten of zwartwerk organiseert, riskeert sociaalrechtelijke, fiscale en in bepaalde gevallen strafrechtelijke gevolgen.  

Wat valt onder zwartwerk door of voor een zelfstandige?

Zwartwerk is ruimer dan enkel “in het zwart” betaald worden. Het kan ook gaan om prestaties die niet correct worden aangegeven, inkomsten waarop geen belastingen of sociale bijdragen worden betaald, of tewerkstelling die niet in orde is.

Bij zelfstandigen kan zwartwerk bijvoorbeeld slaan op geleverde goederen of diensten die buiten de officiële boekhouding blijven. Denk aan cashbetalingen zonder factuur, niet-aangegeven omzet, prestaties zonder correcte inschrijving of vergunning, of het werken voor eigen rekening zonder aan de wettelijke verplichtingen als zelfstandige te voldoen. Ook extra uren, niet-aangegeven hulp of schijnconstructies kunnen vragen oproepen.

Wanneer een zelfstandige personen laat werken zonder officieel in dienst te nemen, is er ook sprake van zwartwerk en kan dat verregaande gevolgen hebben voor de zelfstandige zelf. Ook de werknemer of zwartwerker zelf kan risico’s lopen. Een werknemer die bewust en vrijwillig niet-aangegeven arbeid verricht, kan in specifieke gevallen een administratieve geldboete krijgen. Dat geldt niet automatisch in elk dossier, maar kan wel wanneer blijkt dat de werknemer wist dat de arbeid niet werd aangegeven en daar bewust aan meewerkte. Daarnaast kunnen er problemen ontstaan bij een arbeidsongeval of discussies over sociale bescherming, vakantiegeld, pensioenrechten of ontslagvergoeding.

Boetes voor zwartwerk als zelfstandige: administratieve of strafrechtelijke sancties?

De boetes voor zwartwerk door of voor een zelfstandige hangen af van de concrete inbreuken. Soms gaat het om administratieve sancties. In andere gevallen kan er sprake zijn van strafrechtelijke vervolging.

Het Sociaal Strafwetboek werkt met verschillende sanctieniveaus. Voor feiten gepleegd vanaf 1 februari 2026 kunnen de geldboetes, na toepassing van de opdeciemen, aanzienlijk oplopen. Bij een inbreuk van niveau 3 kan het gaan om een strafrechtelijke geldboete van 2.000 tot 20.000 euro of een administratieve geldboete van 1.000 tot 10.000 euro. Bij een inbreuk van niveau 4 kan het gaan om een gevangenisstraf van 6 maanden tot 3 jaar en/of een strafrechtelijke geldboete van 6.000 tot 70.000 euro, of een administratieve geldboete van 3.000 tot 35.000 euro.

In bepaalde gevallen kan de geldboete bovendien worden vermenigvuldigd met het aantal betrokken werknemers. Daardoor kan de financiële impact van zwartwerk snel zwaar oplopen wanneer meerdere personen niet correct werden aangegeven.

Voor Belgische ondernemingen kan ook het fiscale luik zwaar doorwegen. Niet-aangegeven inkomsten kunnen aanleiding geven tot een aanvullende aanslag, btw-regularisaties, belastingverhogingen, boetes en nalatigheids- of verwijlintresten.

Waarom is verweer belangrijk bij vermoedens van zwartwerk in België?

Een proces-verbaal van sociale inspecteurs is niet zomaar een detail. De inhoud kan zwaar doorwegen in het verdere verloop van het dossier.

Toch betekent een vaststelling niet automatisch dat elk element juist of volledig is. Er kunnen discussies zijn over de feiten, de kwalificatie van de inbreuk, de rol van de zelfstandige of de vraag of er echt sprake was van zwartwerk. Ook het onderscheid tussen een administratieve fout, een sociaalrechtelijke inbreuk en georganiseerde fraude kan belangrijk zijn voor de verdere aanpak van het dossier.

Verweer is daarom belangrijk. Een advocaat kan nagaan welke stukken in het dossier zitten, welke verklaringen werden afgelegd en welke elementen in jouw voordeel kunnen spelen. Ook kan worden bekeken of de controle correct is verlopen en of jouw rechten werden gerespecteerd.

Wanneer schakel je een advocaat in bij zwartwerk?

Je schakelt best zo snel mogelijk een advocaat in zodra je wordt gecontroleerd, verhoord of een proces-verbaal ontvangt.  

Voorafgaand juridisch advies inwinnen is belangrijk. Wat je verklaart tijdens een controle of verhoor kan later een grote invloed hebben op jouw dossier. Een goede voorbereiding helpt om jouw rechten te kennen en jouw positie correct te duiden.

Een advocaat gespecialiseerd in strafrecht kan beoordelen welke sancties mogelijk zijn en hoe jouw verweer best wordt opgebouwd. SUE advocaten kan je helpen bij de analyse van jouw dossier, de voorbereiding van een verhoor en de verdediging bij verdenking van sociale fraude of zwartwerk. Contacteer ons via het contactformulier of per e-mail via info@sue-advocaten.be. Je kan ook bellen naar 03 244 18 32.

‍